Iemand vroeg mij laatst waarom ik vaak een financiële insteek kies bij mijn blogteksten. Omdat we leven in een tijd waarin economische aspecten zwaar wegen. In andere eeuwen en ook op andere plekken op aarde was dat soms geheel anders ingericht. En wellicht zal dat over honderd jaar hier ook weer anders zijn, maar nu gaat het bij heel veel afwegingen vooral om de centen. Ook de cultuursector heeft hiermee te maken. Echter, omdat een aantal cultuurliefhebbers is doordrongen van bovenstaande situatie en weet dat de cultuursector kwetsbaar is, werd er tot voor kort een zekere bescherming georganiseerd. In het geval van onze hoofdstad Amsterdam is dat alleen vrésélijk uit de klauwen gelopen.

Rijke gemeenten en arme gemeenten
Deze crisis, veruit de zwaarste sinds WO2, heeft een flinke verandering teweeg gebracht in het denken over de taken van de overheid en daarmee ook in de verdeling van de financiële middelen. Het komt er, kort door de bocht, op neer dat in de toekomst iedereen het grotendeels zelf maar moet uitzoeken. Klinkt bot en dat is het misschien ook maar die zorgzame overheid is echt aan het verdwijnen. Dus: voor studenten geen beurs maar een leenstelsel, voor bejaarden zelfredzaamheid en voor de jonge ouders….kinderopvang zelf bekostigen.
Tivoli Vredenburg
Enkele dagen geleden zijn allerlei oude rijkstaken mét flinke kortingen doorgeschoven naar gemeenten en die mogen straks hun eigen keuzes maken. Maar er zullen enorme verschillen ontstaan. Grote gemeenten, in het westen, met een nog groeiende vrij jonge bevolking, kunnen straks hele andere keuzes maken dan de steeds verder vergrijzende gemeenten in het noorden, oosten en het zuiden.

Soms is het bijna lachwekkend als je ziet dat hele groepen dit over zich heen laten komen als een soort natuurverschijnsel alsof “het van voorbij gaande aard is”. Nou, dat is het niet. In het algemeen zullen sectoren die het meest afhankelijk zijn van overheidsgeld, meer en meer druk voelen om andere inkomstenbronnen aan te boren. Één van de voorbeelden die je daarbij dan kan aanhalen is de cultuursector.

Over hoeveel centen praten we nu eigenlijk?
Laten we ons dan beperken tot die cultuursector. Het rijk gaf met name via diverse fondsen 900 miljoen per jaar uit aan cultuur. Dat was de situatie t/m 2012. In de huidige tranche (2013 t/m 2016) is daar zo’n 200 miljoen op bezuinigd. Die ‘resterende’ 700 miljoen is trouwens een ingecalculeerde overgangssituatie omdat pas vanaf 2017 de bezuinigingen volledig zullen gaan doorwerken. Er blijft dan uiteindelijk zo’n 600 miljoen per jaar over. Deze bezuinigingen zijn met name ideologisch gedreven waarbij de economische crisis een “welkome” trigger was.

Naast de rijkssubsidies geven de provincies en gemeenten veel meer uit aan de cultuursector. In de huidige tranche namelijk zo’n 1,6 miljard. Dat is wel zo’n 125 miljoen minder dan in de vorige tranche, dus ook hier een bezuiniging. Echter deze bezuinigingen zijn veroorzaakt door louter het op orde moeten houden van met name de gemeentelijke financiën. Er dáár zit nu gelijk het lastige element. De gemeentelijke overheden moeten namelijk vanaf 2015 massief meer taken gaan uitvoeren en worden ten gevolge daarvan automatisch blootgesteld aan meer financiële risico’s. Bij gemeenten die een grote schuldpositie hebben opgebouwd zal dat nog duidelijker zichtbaar worden. Een voorbeeld: Amsterdam.

Amsterdam wankelt.
Amsterdam wankelt onder een miljardenschuld. Nu al 4,2 miljard en dat loopt maar op, naar zo’n kleine 5 miljard in 2017…als ze het nog meezit. Dat is het voorlopige tussenresultaat van jarenlang feestvieren, te weinig de Mokummer handjes uit de mouwen, maar vooral cart blanche prestigeprojecten. Beetje flauw misschien, maar het legt wel gelijk de vinger op de zere plek. Vaak sprong de Rijksoverheid bij als het weer eens fout ging maar daar is nu definitief een punt achter gezet. En dat geldt trouwens voor alle steden. Dit is nou een mooi voorbeeld van de post-crisis-wereld waar we nu in ontwaken. De rijksoverheid heeft tot nu toe zo’n slordige 55 miljard bezuinigd en daarnaast dus ook een bulk aan taken gedelegeerd aan de gemeenten. Iedere gemeente moet nu echt hun eigen broek gaan ophouden en dat wordt nog een hele klus, met name als je zo’n enorme gemeentelijke schuld als een loden sloopkogel aan je enkel hebt hangen.

Maar laten we het positieve vieren. Amsterdam gaat wel bezuinigen. Toen ik dat las werd ik dus heel blij want eindelijk, voor het eerst in 50 jaar, gaan ze de tering naar de nering zetten. Maarrrr..niet op de cultuurbegroting bezuinigen, neeneenee, dat willen ze niet. Dat oma uit de Jordaan in haar eigen poep ligt rond te wentelen weegt toch echt niet op tegen het zoveelste grachtengordeldansgroepje. Nee, van die heilige cultuurbegroting blijf je af. Maar voor hoe lang kan je nog zo’n keuze maken??

Voor de komende weken
Ik schat in dat voor alle gemeenten van dit land de eigen gemeentelijke bijdrage veruit het grootste aandeel levert als het gaat om de gehele cultuurbegroting. M.u.v. Amsterdam, die stad moet het juist met name hebben van bijdragen van buiten de eigen stadsgrenzen, van rijksgelden. We hebben het dan niet alleen over de bijdragen van de afgelopen jaren om de Amsterdamse musea weer een beetje te pimpen met als uitschieter het Rijksmuseum. Nee, het gaat dan vooral om de jaarlijkse honderden miljoenen die met name via diverse fondsen worden toegevoegd aan de begroting om een hele culturele infrastructuur in Amsterdam een beetje draaiende te houden.

Honderden miljoenen? Gaan de wenkbrauwen omhoog? Prima, want de komende weken ga ik dat verduidelijken: Waar komt al dat geld vandaan en waar gaat het naar toe?

Aangezien in de 2e helft van 2015 een start wordt gemaakt met de cultuurgebonden subsidieaanvragen en -toekenningen voor de periode 2017 t/m 2020, lijkt het mij nu een goed moment om te starten met een serie artikelen over die subsidiegelden. Mooie tabellen met flinke bedragen, altijd leuk. Maar ik zal ook schrijven over bijvoorbeeld de netwerken die achter die toekenningen zitten, over de criteria die worden gebruikt en hoe ze worden toegepast. Wordt een mooi overzicht.

Reacties

reacties